Kafkasya’nın sarp kayalıklarından Anadolu’nun göğe değen platolarına kadar, bulutların hemen altında asil bir ruh kanat çırpar. Bu, sadece bir kelebek türü değil; tabiatın yüksek irtifalarda sergilediği bir sabır, direnç ve estetik abidesidir.
İsim Kökeni ve Anlamı: Işığın ve Dağın İzinde
Bilimsel ismi olan Parnassius, ismini doğrudan dağlardan alır. Mitolojide ilhamın ve sarp zirvelerin simgesi olan Parnassus Dağı’na bir atıftır. Etimolojik olarak o, "dağlara ait olan" demektir. İsminin devamındaki Apollo ise, kanatlarındaki güneş lekelerini andıran kırmızı benekler ve ışığı süzerek geçiren yarı saydam kanat yapısı nedeniyle verilmiştir. O, gökyüzünün ışığını kanatlarında taşıyan bir elçi gibidir.
Küresel Bir Gezgin, Türkiye’nin Nadiri
Apollo, geniş bir coğrafyaya yayılmış olsa da her yerde karşınıza çıkacak bir tür değildir. Batı Avrupa’dan Uzak Doğu’ya, Orta Asya’dan Güney Doğu Asya’ya kadar uzanan geniş bir küresel yayılım alanına sahiptir. Türkiye’de ise Marmara’dan Doğu Karadeniz’e, İç Anadolu’dan Doğu Anadolu’s sarp yamaçlarına kadar bu soylu kanatların izini sürmek mümkündür.
Yaşam Alanı: Neden Sarp Zirvelerin Müdavimi?
Apollo, zorluğun ve direncin sembolüdür. Onu ovalarda değil; Artvin’in, Yusufeli’nin o baş döndüren dik yamaçlarında bulursunuz. Genellikle 1000 m'nin üstündeki çiçekli çayırlarda, orman açıklıklarında ve açık yamaçlarda gözlenir. 1000 ile 2000 metre arasındaki bu habitat, onun hem sığınağı hem de krallığıdır.
Isı Kolektörü: Vücudundaki yoğun tüyler onu sıcak tutarken, kanatlarındaki koyu bölgeler güneşin her zerresini içine çeker.
Kayaların Gücü: Tırtılları; Sedum album, Sedum rosea ve Sempervivum gibi dam koruğu ailesinden bitkilerle beslenir. Bu bitkiler, sadece en dirençli olanların tutunabildiği dik kayalıklarda yetişir.
Nesil Döngüsü: Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında uçan bu türün tırtılları, siyah gövdeleri üzerindeki turuncu beneklerle adeta bir mücevher gibidir.
Yusufeli Zirvelerinde Bir Gizem: Kuş Gibi Süzülüş
Yusufeli’nin ismini saklı tuttuğumuz o yüksek dağ köylerinden birindeyim. Soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan bu canlı, maalesef koleksiyoncuların hedefinde. Bu yüzden yaşam alanlarını korumak, bu güzelliği sadece vizörde bırakmak hepimizin borcu.
Gökyüzüne baktığımda onlarca Apollo’nun aynı anda havada süzüldüğünü görmek, bir kelebek gözlemcisi için tarif edilemez bir heyecan. 62-92 mm’lik devasa kanat açıklığıyla Apollo, herhangi bir kelebek gibi uçmuyor. O, adeta bir kuş gibi... Kanatlarını açıp rüzgarı altına alıyor ve sarp kayalıkların üzerinde bir kartal vakuruyla süzülüyor.
Onu uçarken izlemek ne kadar heybetliyse, bir çiçeğin üzerine konup beslendiği anı yakalamak da o kadar zarif. Arka kanatlarındaki o meşhur, siyah kenarlı iki büyük kırmızı benek, adeta "ben buradayım ve bu dağların efendisiyim" diyen birer mühür gibidir. Deklanşöre bastığım her an, bu soylu canlının neden bu kadar özel olduğunu bir kez daha anlıyorum. O, dağların soğuğuna ve yüksekliğin yalnızlığına göğüs geren bir "Zirve Efendisi".
Son Söz: Bu Mirası Yaşatmak
Bu kareleri yakalamak saatler sürse de, o sessizliğin içinde Apollo ile baş başa kalmak her şeye değdi. Umuyorum ki bu "Soylu Beyazlar", Yusufeli’nin gizli kalmış o sarp yamaçlarında rüzgarla dans etmeye devam edecekler.
